Bezpieczna jesień na pomorskich polach. Komunikat prewencyjny KRUS dla rolników z Żuław i regionu

Bezpieczna jesień na pomorskich polach. Komunikat prewencyjny KRUS dla rolników z Żuław i regionu

Jesień w województwie pomorskim, a w szczególności na obszarze Żuław Wiślanych, to okres nadzwyczaj intensywnych i wymagających prac polowych oraz transportowych. Zbiór kukurydzy, buraków cukrowych i ziemniaków, a także głęboka orka i siewy ozimin odbywają się w tym regionie w specyficznych warunkach strukturalnych. Żuławskie mady – gleby niezwykle żyzne, lecz jednocześnie ciężkie i zwięzłe – w połączeniu z kapryśną, jesienną aurą oraz wysokim poziomem wód gruntowych stawiają przed producentami rolnymi ogromne wyzwania logistyczne i techniczne.

W tym okresie spiętrzenia prac, pośpiech, rutyna oraz narastające zmęczenie fizyczne stają się głównymi determinantami zdarzeń wypadkowych. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przypomina, że większości tragicznych w skutkach wypadków na polach i w obrębie siedlisk można uniknąć. Kluczem do poprawy bezpieczeństwa jest eliminowanie ryzykownych zachowań oraz bezwzględne przestrzeganie procedur BHP.

Upadki osób – dominujące zagrożenie w statystykach wypadkowości

Z wieloletnich analiz powypadkowych prowadzonych przez KRUS wynika, że upadki osób stanowią blisko połowę wszystkich zgłaszanych wypadków w rolnictwie indywidualnym. Oficjalne dane za pierwsze półrocze 2026 roku potwierdzają tę niepokojącą tendencję – kategoria „upadek osób” odpowiadała za aż 49,2% wszystkich zdarzeń zakończonych wypłatą jednorazowych odszkodowań.

Jesienne uwarunkowania pogodowe (błoto, przymrozki, zalegające liście oraz szybko zapadający zmierzch) drastycznie potęguje to ryzyko. Do potknięć, poślizgnięć i upadków z wysokości dochodzi najczęściej w obrębie ciągów komunikacyjnych podwórza, w budynkach inwentarskich oraz podczas obsługi parku maszynowego.

W celu skutecznego ograniczenia skali tego zagrożenia, specjaliści KRUS zalecają wdrożenie następujących działań profilaktycznych:

• Stosowanie właściwego obuwia roboczego: Podstawowym elementem ochrony osobistej są buty z głęboko profilowaną, antypoślizgową podeszwą, skutecznie stabilizujące staw skokowy na grząskim i śliskim podłożu żuławskich gospodarstw.
• Utrzymanie czystości stopni i pomostów: Przed każdym wejściem do kabiny ciągnika, kombajnu czy na skrzynię ładunkową przyczepy należy bezwzględnie oczyścić stopnie z błota, obornika, smarów lub lodu. Zanieczyszczone powierzchnie metalowe stanowią bezpośrednią przyczynę upadków skutkujących ciężkimi urazami narządów ruchu i kręgosłupa.
• Prawidłowa technika schodzenia z maszyn: Z ciągników i maszyn rolniczych należy schodzić zawsze przodem do pojazdu, z zachowaniem stałego kontaktu z uchwytami pomocniczymi. Kategorycznie zabrania się zeskakiwania z kabin, pomostów czy kół maszyn na grząskie bądź utwardzone podłoże.
• Asekuracja podczas prac na wysokości: Przy zabezpieczaniu plandekami środków transportu, formowaniu stogów czy obsłudze silosów należy używać wyłącznie drabin sprawnych technicznie, zabezpieczonych przed uślizgiem. Obowiązuje zasada trzech punktów podparcia (dwie ręce i jedna noga lub dwie nogi i jedna ręka).

Zapewnienie drożności i oświetlenia obejścia: Należy regularnie usuwaj z ciągów komunikacyjnych przedmioty mogące spowodować potknięcie (narzędzia, przewody, resztki sznurka). Ze względu na wczesny zmierzch, kluczowe jest sprawne oświetlenie podwórza oraz progów budynków gospodarczych.
Bezpieczna eksploatacja parku maszynowego na żuławskich madach

Praca na ciężkich glebach wymaga stosowania maszyn o dużej mocy i skomplikowanych mechanizmach roboczych, które w warunkach podwyższonej wilgotności ulegają częstemu zapychaniu.

• Zasada „bezwzględnego zatrzymania”: Wszelkie czynności regulacyjne, czyszczące, usuwanie zatorów oraz naprawy mechaniczne mogą być prowadzone wyłącznie przy wyłączonym napędzie i zgaszonym silniku ciągnika. Należy odczekać do całkowitego ustania ruchu wszystkich elementów bezwładnościowych.
• Integralność osłon napędowych: Pochwycenia przez ruchome części maszyn – a w szczególności przez wałki odbioru mocy (WOM) i wały przegubowo-teleskopowe – generują najcięższe wypadki (w tym urazy śmiertelne i amputacje). Praca maszyną z uszkodzoną lub zdemontowaną osłoną napędu jest niedopuszczalna.
• Ograniczanie zanieczyszczeń dróg publicznych: Wyjazd maszyn i zestawów transportowych z podmokłych pól skutkuje nanoszeniem na jezdnię mas błota. Stanowi to bezpośrednie i śmiertelne zagrożenie poślizgu dla innych uczestników ruchu drogowego. Rolnik ma obowiązek oczyścić koła pojazdu przed wjazdem na drogę publiczną, a sam pojazd wyposażyć w sprawne oświetlenie oraz trójkątną tablicę wyróżniającą pojazd wolnobieżny.

Specyfika pracy w sąsiedztwie infrastruktury melioracyjnej

Żuławy charakteryzują się polderowym układem terenu z gęstą siecią kanałów i rowów melioracyjnych. Agrotechnika w tych obszarach wymaga szczególnej koncentracji.

• Zachowanie bezpiecznego odstępu: Podczas wykonywania orki lub transportu wzdłuż cieków wodnych należy utrzymywać bezpieczną odległość od krawędzi skarp. Rozmokłe pod wpływem opadów podłoże może ulec osunięciu pod ciężarem maszyn, co grozi wywróceniem pojazdu (tzw. wypadek typu ROPS).
• Zabezpieczenie postojowe: Podczas przerw w pracy maszyn zabrania się parkowania sprzętu na pochyłościach terenu oraz bezpośrednio przy skarpach bez zaciągniętego hamulca postojowego i zastosowania klinów blokujących koła.

 Czynnik ludzki – zmęczenie i ochrona najmłodszych

Wydłużony czas pracy drastycznie obniża zdolność koncentracji rolnika. Przemęczenie sprzyja tolerowaniu ryzykownych zachowań i lekceważeniu procedur bezpieczeństwa. Specjaliści ds. prewencji apelują o planowanie przerw regeneracyjnych.

Szczególną troską należy objąć dzieci przebywające na terenie gospodarstwa. Teren obejścia w czasie jesiennych zbiorów nie jest placem zabaw. Obowiązkiem dorosłych jest bezwzględne odseparowanie miejsc zabawy najmłodszych od stref pracy maszyn rolniczych, dróg transportowych oraz magazynów płodów rolnych.

 
Edukacja przez rywalizację – weź udział w konkursach KRUS

Kasa stale rozwija świadomość bezpiecznej pracy poprzez aktywizację mieszkańców wsi. Zachęcamy do wzięcia udziału w aktualnie realizowanych projektach prewencyjnych:

• Dla młodzieży: Trwa nabór do XVIII Ogólnopolskiego Konkursu Filmowego „Moja Wizja Zero – Bezpieczne gospodarstwo. Zero wypadków”. Zadaniem uczestników (w wieku od 13 do 21 lat) jest przygotowanie krótkiego materiału wideo (od 30 do 120 sekund) promującego zasady bezpiecznej pracy w rolnictwie. Termin nadsyłania zgłoszeń upływa 30 września 2026 roku.
   

• Dla dzieci: Najmłodsi mieszkańcy wsi mogą wziąć udział w certyfikowanym kursie e-learningowym pt. „Bezpiecznie na wsi mamy – upadkom zapobiegamy”. Ukończenie szkolenia pozwala na wzięcie udziału w losowaniu atrakcyjnych nagród rzeczowych ufundowanych przez KRUS (w tym hulajnóg).

Szczegółowe regulaminy konkursów dostępne są w Oddziale Regionalnym oraz podległych Placówkach Terenowych.

Rehabilitacja lecznicza – bezpłatne wsparcie dla zdrowia rolnika

Mając na uwadze wysokie obciążenia fizyczne w rolnictwie, KRUS przypomina o możliwości skorzystania z rehabilitacji leczniczej. Osoby ubezpieczone, wykazujące zagrożenie dla dalszej zdolności do pracy w gospodarstwie, mogą ubiegać się o skierowanie na 21-dniowy turnus rehabilitacyjny. Pobyt, całodobowa opieka medyczna oraz specjalistyczne zabiegi w Centrach Rehabilitacji Rolników KRUS są w pełni finansowane przez Kasę. Skierowanie wystawiane jest przez lekarza rzeczoznawcę KRUS na wniosek lekarza prowadzącego leczenie.

 Pełną bazę wiedzy, materiały instruktażowe oraz broszury prewencyjne dotyczące bezpiecznej pracy rolniczej znajdą Państwo na oficjalnym portalu Kasy: www.krus.gov.pl.

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego apeluje do wszystkich rolników z województwa pomorskiego o rozwagę i odpowiedzialność. Zadbajmy wspólnie o to, by tegoroczna jesień na Żuławach była okresem zbiorów obfitych, ale przede wszystkim bezpiecznych!

 Autor: Aleksander Sowa
Specjalista ds. Prewencji

Źródła informacji / Bibliografia:

1. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) – Wypadki przy pracy rolniczej i choroby zawodowe rolników w I półroczu 2026 roku. Analiza statystyczna, Warszawa 2026.
2. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) – Harmonogram i regulaminy ogólnopolskich konkursów prewencyjnych na rok 2026, Biuro Prewencji KRUS.
3. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) – Zasady i tryb kierowania na rehabilitację leczniczą realizowaną przez KRUS, Departament Rehabilitacji, Warszawa.
4. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) – Zasady bezpieczeństwa podczas jesiennych prac polowych i obsługi maszyn rolniczych. Broszura informacyjno-prewencyjna, Główny Inspektorat Pracy, Warszawa.